De rauwe smoel van Berlijn

Beeld: Nick Kivits

Beeld: Nick Kivits

De door twee Nederlandse broers opgerichte webdienst Gidsy wil reizigers in contact brengen met lokale tourorganisatoren. Het AD nam de proef op de som in de Duitse hoofdstad.

Checkpoint Charlie, East Side Gallery, de Brandenburger Tor, de Bundestag en de televisietoren op Alexanderplatz. Zoals elke grote Europese stad heeft Berlijn zijn eigen toeristische trekpleisters die je niet mag missen als je er voor de eerste keer komt. Maar een stad heeft ook prachtige plekken die alleen de inwoners kennen, plekken die een stad zijn smoel geven, de kleine hoekjes en gaatjes waar je niet over leest in de reisgidsen.

Het door de Nederlandse broers Floris en Edial Dekker in Berlijn opgerichte Gidsy wil reizigers die ‘smoel’ laten zien. De nieuwe webdienst is in feite een online marktplaats vol tours en ervaringen die buiten de gebaande paden gaan. Stad aanklikken, tour kiezen en na afloop even kort je ervaringen beschrijven om andere gebruikers in te lichten (zie kader Gidsy).

Er zijn twee typen aanbieders: de semi-professional die al wat langer kleine tours organiseert en de particulier die via Gidsy een leuke ervaring wil delen.

Berlijner Martin Balas is zo’n particuliere aanbieder. Doordeweeks geeft de zoon van een Duitse moeder en een Slowaakse vader bedrijven advies over duurzaamheid. In het weekend leidt hij toeristen rond door zijn stad. Per fiets. “De écht interessante plekken in Berlijn liggen best een eindje uit elkaar,” weet de 30-jarige consultant. “Te ver om te lopen. Je kunt natuurlijk met het openbaar vervoer, maar dan loop je weer het risico hele kleine, interessante dingen op de route te missen.”

Hoewel Balas hoopt dat zijn tours ooit uitgroeien tot een fulltime bezigheid, is het vooralsnog een uit de hand gelopen hobby. “Ik ben ermee begonnen omdat ik nieuwe mensen wil leren kennen. En omdat ik mensen een andere kant van Berlijn wil laten zien,” vertelt Balas, terwijl hij met zijn fiets door de straten van de wijk Kreuzberg slingert.

Vlak na het bezoeken van een park met een van de laatst overgebleven wachttorens van de Muur, slaat hij linksaf een bedrijventerrein op. De sfeer is rauw, zoals op meer plekken in de stad: verlaten fabriekshallen zonder ramen, beschilderd met leuzen.

Dan slaat Balas een hoek om en is er plots een zandstrand, op een klein oevertje langs de rivier de Spree, die dwars door de stad loopt. Uit een deurtje komen twee dames, gekleed in niets anders dan handdoeken. Ze lopen over het strand, richting een kleine pier, waaraan drie boten onder een overkapping liggen. Het Badeschiff. Balas: “In de zomer is dit een openluchtzwembad. Maar nu het nog niet warm genoeg is, wordt het gebruikt als sauna. Mensen die hier wonen, kennen deze plek wel. Maar toeristen komen hier nooit. Het is echt een verborgen parel van de stad.”

Berlijnse boomhut
Berlijn kent meer van die pareltjes. Een groot park in de wijk Kreuzberg, waar eens het allergrootste treinstation van de stad stond, of een bronzen beeldje bovenop een straatnaambordje aan de Schlessinger Straße, bedoeld om mensen aan straatyoga te krijgen. Of een met dranghekken afgezet tuintje aan een klein straatje (de Bethaniendamm) vlak naast de plek waar eens de Muur stond.

Het tuintje en het bijbehorende huisje werden na de bouw van de Muur aangelegd door de Turkse immigrant Mustafa Akyol. “Het huis heeft hij gebouwd van afval. Zijn familie woont er nog steeds. Omdat Berlijn strenge woningvoorschriften kent, staat het huis geregistreerd als boomhut. Het stond pal naast de muur. Dichterbij kon je niet komen.”

Terwijl Balas met zijn fietstour door de straten van Berlijn slingert, wijst hij geregeld naar graffiti-kunst op de muren. Wie Berlijn bezoekt, ontkomt niet aan graffiti. De stad werd al eens door kunstcriticus Emilie Trice gedoopt tot het ‘mekka voor graffiti en straatkunst’. Het is de echte smoel van Berlijn: rebels, individualistisch en eigenzinnig.

Op gidsy.com bieden diverse tourorganisatoren een reis langs de hotspots van de buitenkunst. Een van die tours is de Street Art/Graffiti Tour van Alternative Berlin. De uit Enschede afkomstige Menno boekte de tour nadat hij positieve verhalen over Gidsy had gehoord: “Het mooie is dat je mensen tegenkomt die een beetje de backpackersmentaliteit hebben, die dicht bij de locals willen zijn,” aldus de Enschedeër, terwijl toergids Alana Richards hem en zijn Canadese vriendin Allison door de wijk Friedrichshain leidt.

Graffiti is vooral zichtbaar in het oosten van de stad. En dat komt allemaal door de Muur. Richards: “In het westen kenden ze graffiti van de televisie en uit Amerika. In het oosten niet. Daar waren de muren tot aan de val van de muur helemaal leeg,” aldus Richards, van wie alleen de verfspetters op haar zwarte schoenen verraden dat ze zelf ook geen vreemde is als het aankomt op het gebruik van een spuitbus. “Toen de muur viel, veranderde dat. Mensen die in het oosten van de stad woonden, trokken naar het westen, waardoor hun oude woningen leeg kwamen te staan. Eén muur verdween en er kwamen er tienduizenden vrij. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is graffiti hier illegaal. Maar Berlijn is blut, heeft meer dan 60 miljard euro schuld. In totaal zijn er dertig agenten fulltime bezig met graffiti. Op een stad met 3,5 miljoen inwoners.”

Verborgen wereld
De Street Art/Graffiti Tour leidt door een deel van de stad waar het gros van de toeristen nooit zal komen. Tussen de vervallen gebouwen op verlate bedrijfsterreinen voelt niet iedereen zich even prettig. “Daarom blijft deze wereld verborgen voor de meeste mensen,” aldus Alana Richards, terwijl ze even verderop wijst op de term 1UP die bovenaan een gebouw is geschilderd.

“Die plek boven aan een gebouw noemen we de heaven spot. Daar kun je alleen schrijven door op het dak van het gebouw te gaan liggen, met je verfroller vastgemaakt aan een lange stok. Levensgevaarlijk. Maar hoe specialer de plek is waar je schrijft, des te meer aanzien je vergaart.”

Via de Haase Straße en de Revaler Straße loopt de tour langs de RAW Tempel, een verlaten treindepot in het oostelijk deel van de stad. Het is een van de beste plekken om graffiti te bewonderen. Eén stuk in het bijzonder trekt de aandacht: een compleet witgeschilderde muur waarin het gezicht van een Turkse man is uitgehakt.

“Er zijn vier van die gezichten verspreid over Berlijn,” aldus Alana Richards. “De gebruikte techniek is heel bijzonder. Uitzonderlijk is ook dat de kunstenaar is betaald door broekenmerk Levi’s. Dat bedrijf probeert door het gebruik van straatkunst de werkende klasse aanspreken.”

Vooral in de wat minder toeristische buurten voelt Berlijn nog rauw aan. Als een jongetje dat na jarenlang op de kostschool te hebben gezeten eindelijk vrij is en kan doen en laten wat het wil. Maar Berlijn is aan het veranderen, volgens gidsen Richards en Balas. Het vrijgevochten jongetje realiseert zich inmiddels dat hij verder moet groeien. De door Levi’s betaalde straatkunst is daar een mooi voorbeeld van, net als de toestroom van steeds meer jonge bedrijfjes als Gidsy.

Ter verdieping

Wat doet Gidsy?
Gidsy wordt gezien als een van de meest veelbelovende startups van dit moment. Op de website bieden inwoners van een stad hun eigen tours en ervaringen aan. “Die kunnen variëren van rondleidingen tot persoonlijke ervaringen,” aldus mede-oprichter Edial Dekker. “In Amsterdam zit bijvoorbeeld een oud-politieagent die rondleidingen geeft over de Wallen, in Londen is een edelsmid waarbij je zelf een ring kunt smeden en in Berlijn zit een oud-zeeman die aan boord van zijn boot alles vertelt over de rivier de Spree.”Dekker geeft toe dat de ervaringen die via Gidsy worden verkocht niet voor iedereen aanlokkelijk zullen zijn. “Het is vaak erg niche. Maar dat maakt de ervaring wel veel authentieker. Eigenlijk zeg je als bezoeker: laat me dingen zien die hier gebeuren.”Gidsy groeit snel. Naast Berlijn, Amsterdam, New York, San Francisco, Los Angeles en Londen ging Istanbul vorige week live als Gidsy-stad. De oprichters krijgen 10 procent commissie van elke tour, naar eigen zeggen veel minder dan klassieke touroperators. Begin dit jaar wist Gidsy 1,2 miljoen dollar aan investeringen los te peuteren.

Dit artikel verscheen eerder in ad